PLENDE
unesco logo kwidzyn
Muzeum
w Kwidzynie
youtube
Zamek zimąAplikacja mobilna200 lat konserwacji

Wydarzenia / Średniowiecze postrzegane sztuką

Średniowiecze postrzegane sztukąŚredniowiecze postrzegane sztukąŚredniowiecze postrzegane sztukąŚredniowiecze postrzegane sztukąŚredniowiecze postrzegane sztukąŚredniowiecze postrzegane sztukąŚredniowiecze postrzegane sztukąŚredniowiecze postrzegane sztuką

Kto chciał pogłębić swoją wiedzę - miał ku temu okazję. Zakończyło się sympozjum, którego otwarcie nastąpiło w kościele zamkowym Najświętszej Marii Panny. Uczestników i współorganizatorów powitał Dyrektor Muzeum Zamkowego Mariusz Mierzwiński.

Sympozjum zorganizowane przez Centrum Mediewistyczne UMK w Toruniu na Zamku w Malborku stanowi fragment szerszego projektu naukowego jakim są sposoby postrzegania średniowiecza. W spotkaniu wzięło udział 11 prelegentów, reprezentujących przede wszystkim dyscyplinę badawczą jaką jest historia sztuki. Zaproszeni goście skupili się na trzech zagadnieniach: metodzie, inscenizacji i inspiracji.

Sympozjum zostało podzielone na 3 sesje, a każda z nich grupowała tematy związane ze wspomnianymi wyżej zagadnieniami. Spotkanie otworzył prof. Jarosław Wenta, który kieruje Centrum Mediewistycznym na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu podkreślając iż sympozjum jest częścią międzynarodowego projektu realizowanego przez Centrum, a materiały zaprezentowane w każdej z sesji zostaną opublikowane.

W sesji I swoje referaty zaprezentowało czterech badaczy, którzy skupili się na kwestiach metodologicznych. Irma Trattner(Linz), obok J. Wenty współinicjatorka projektu,w szerokim ujęciu przedstawiła nowe aspekty i perspektywy w badaniach nad historią sztuki w ujęciu metodologicznym. Prelegentka podkreślała skomplikowany charakter metod badawczych stosowanych w historii sztuki, ich czerpanie z różnych dziedzin humanistyki. Przywołała dorobek najważniejszych metodologów, zarazem historyków sztuki: Arnolda Hausera, Oskara Bötschmanna i Erwina Panofsky'ego, którego warsztat badawczy omówiła szerzej, opierając się na konkretnych przykładach rzeźbiarskiej sztuki maryjnej. Drugi prelegent sesji, Jarosław Wenta (Toruń), skupił się głównie na znaczeniu epigrafiki heraldyki, jako nauk pomocniczych, wspierających historyka sztuki. W swoim wystąpieniu omówił trzy artefakty: racjonał biskupów krakowskich, miecz koronacyjny królów Polski (Szczerbiec) i tzw. misę Chodkiewicza. Z kolei Jacek Tylicki(Toruń) omówił kilka przykładów długiego trwania średniowiecza w malarstwie nowożytnym Torunia. Prelegent podkreślił m.in. wpływy malarskie Cranachów z elementami średniowiecznymi, powołując się na liczne przykłady malarstwa toruńskiego w XVI i na początku XVII w. W tym samym nurcie utrzymane było też wystąpienie Przemysława Waszaka (Toruń), który na licznych przykładach omówił interpretacje, trwanie i nawiązania do artystycznych rozwiązań średniowiecznych. Takim dziełem średniowiecznym wielokrotnie wykorzystywanym, interpretowanym i kopiowanym był krucyfiks na Drzewie Życia ze Starogardu Gdańskiego, oryginalnie pochodzący z XIV w.

Sesja II poświęcona była inscenizacjom, czyli wykorzystywaniu dzieła sztuki i architektury w literaturze, sztuce czy polityce.Sieglinde Hartmann (Würtzburg) omówiła dwie maryjne pieśni Oswalda von Wolkenstein (Kl 120 i Kl 78). Ten niemiecki rycerz i poeta pozostawił 12 utworów maryjnych, co stanowi ok. 10% jego zachowanego dorobku poetycko-literackiego. Autorka szukała jego inspiracji, wskazując na podobieństwa z francuską poezją dworską, ale też doszukując się innych wpływów. W każdym razie von Wolkenstein widział w Marii i jej wyobrażeniach ideał kobiety, chociaż jej idealne kształty skrywały szaty.Justyna Lijka (Malbork) poświęciła swoje wystąpienie miejscu jakie zajmował zamek malborski, jako Pruski Panteon, w twórczości niemieckich artystów z czasów romantycznej restauracji (I poł XIX w.). Bogato ilustrowane wystąpienie odwoływało się do twórczości m.in. F. Gilly, K. F. Schinkla, C.A. Gersdorffa, C. L. Rundta, J. C. Schulza, A. F. von Menzla czy J. Ph. Goertnera. Z kolei Artur Dobry (Malbork) zajął się mówieniem średniowiecznego entourage tzw. „Dni Cesarskich”, które miały miejsce na zamku w Malborku. Prelegent przedstawił przygotowania, przebieg i polityczno-ideologiczne wykorzystanie pobytów cesarza Wilhelma II w Malborku w latach 1894, 1902 i 1910.

Prelegenci sesji III omawiali głównie kwestie inspiracji średniowieczem w wiekach XVIII – XX. Maria Poksińska(Toruń) przedstawiła najnowsze odkrycia związane z istnieniem średniowiecznych inspiracji w klasycystycznym pałacu w Lubostroniu. Patriotyczny i historyczny przekaz, jaki płynie z zastosowanego wystroju pałacu, związany jest przede wszystkim ze skomplikowanymi stosunkami polsko-niemieckimi. Trzy z czterech płaskorzeźb, które możemy podziwiać w Lubostroniu tematycznie związane są ze stosunkami polsko-krzyżackimi w średniowieczu. Prace konserwatorskie reliefów pozwoliły natomiast na zyskanie odpowiedzi na pytanie o osobę artysty wykonującego wystrój pałacowy – był to Michał Cepto(w)ski. Tym samym znalazły potwierdzenie wczesniejsze ustalenia co do osoby Cepto(w)skiego przedstawione przez Zofię Ostrowską, oparte o podobne realizacje w Dobrzycy i Śmiełowie. Ryszard Mączyński (Toruń) omówił genezę stylu neogotyckiego w architekturze, którego początki sięgają lat 80-tych XVIII w. Autor na licznych przykładach przedstawił pierwociny, rozwój i ostateczne zaadaptowanie na ziemiach polskich gotyckich rozwiązań architektonicznych w pierwszych dziesięcioleciach XIX w. (do 1830 r.). Prelegent zaproponował ujęcie chronologiczne, wyodrębniając trzy podstawowe okresy związane z rozwojem neogotyku w Polsce (do 1800; 1800-1815; 1815-1830). R. Mączyński zauważył przy tym, że ostateczna forma, jaką przyjmowała architektura neogotycka zależała przede wszystkim od inwestorów. A tymi były głównie kobiety, przedstawicielki polskiej arystokracji, które nadawały kierunek rozwoju neogotyku na ziemiach polskich. Z kolei Emila Ziółkowska(Toruń) w swoim wystąpieniu skupiła się na ewolucji poglądów architektów Królestwa Polskiego w okresie międzypowstaniowym (1830-1863) co do średniowiecznych stylów architektonicznych. Prelegentka omówiła poglądy Henryka Marconi, którego dziełem był neogotycki pałac w Dowspudzie, po czym przeszła do szerokiej analizy poglądów Adama Idźkowskiego (zm. 1879) i jego krytyków, głównie J. Heuricha. Idźkowski już przez współczesnych uznawany za ekscentryka, a pod względem poglądów pozostał eklektykiem. Zamknięciem sesji III był referat Bartłomieja Butryna i Janusza Hochleitnera(Malbork) związany z omówieniem wykorzystywania tzw. „żywych obrazów” i procesem teatralizacji zakonu krzyżackiego i jego dziejów w I poł. XX w. Aspekt na który zwrócił uwagę B. Butryn to wykorzystanie w badaniach zdjęć – szczególnej formy upowszechniania dzieł czy idei. To właśnie na zdjęciach udokumentowano teatralizacje, które miały miejsce na zamku malborskim, a które były publikowane w rocznikach odbudowy zamku malborskiego (Marienburger Baujahr). Autor przedstawił w tym zakresie dokonania Ferdinanda Schwartza i Karla Kuhnda, znanych malborskich fotografików z przełomu XIX i XX wieku.

Sympozjum, które odbyło się 16 września 2016 r. w Ośrodku Konferencyjnym Karwan Muzeum Zamkowego w Malborku, zakończyło się dyskusją i podsumowaniem, które przedstawili Irma Trettner i Jarosław Wenta. Zaprezentowane referaty, w formie artykułów, ukażą się drukiem.

dr Karol Polejowski

Dział Sztuki i Rzemiosła Artystycznego, MZM Malbork