PLENDE
unesco logo kwidzyn
Zamek
w Kwidzynie
logo sztum
Zamek
w Sztumie
Kolekcje muzealneKup bilet on-lineOśrodek konferencyjny KARWANNocne Zwiedzanie

Wystawy i wnętrza / Kancelaria

 

Kancelaria wielkich mistrzów i państwo zakonne w Prusach

W przyziemiu skrzydła zachodniego, do którego wiodło osobne wejście z dziedzińca, mieściło się archiwum i kancelaria Zakonu – jeden z najważniejszych urzędów krzyżackich. Na czele kancelarii stał kapelan wielkich mistrzów. Być może tu również funkcjonowała tak zwana mała kancelaria czyli kancelaria osobista wielkiego mistrza, która rozpoczęła działalność w drugiej ćwierci XIV wieku w czasach, gdy na czele korporacji stał Werner von Orseln.

Na początku XIV wieku Malbork stał się stolicą państwa zakonu krzyżackiego w Prusach. Tutaj osiadł wielki mistrz krzyżacki, który był głową owego państwa, a do zarządzania nim potrzebni byli urzędnicy. I taki centralny aparat urzędniczy powstał w zamku malborskim, a jego najważniejszym elementem była kancelaria – miejsce, gdzie przygotowywano krzyżackie dokumenty. Wystawa „Kancelaria wielkich mistrzów i państwo zakonne w Prusach” pokazuje jak taka kancelaria działała.

Tu dowiemy się jak pracował średniowieczny pisarz (skryba), jak przygotowywano dokumenty i listy, w jaki sposób powstawała pieczęć i jakimi przyborami się posługiwano. Dowiemy się nie tylko jak działała krzyżacka poczta, i to w skali ogólnoeuropejskiej, ale także o tym – to gratka dla miłośników średniowiecznych tajemnic - że Krzyżacy część swoich pism szyfrowali. W gablotach wystawy znalazły się także współczesne kopie najważniejszych dokumentów z terenu państwa krzyżackiego, jak chociażby: kopia dokumentu odnowionego aktu lokacji dla Malborka (1304), przywileju dla Starego Miasta Torunia (1393), czy w końcu robiąca duże wrażenie, z powodu przywieszonych kilkudziesięciu pieczęci, kopia aktu założycielskiego Związku Pruskiego (1440).

Kancelaria krzyżacka na zamku była częścią dobrze działającej, budzącej uznanie i podziw w Europie, machiny urzędniczej państwa zakonnego. I o tym także opowiada wystawa – wielki mistrz krzyżacki i jego współpracownicy, to także swoisty rząd centralny. Państwo to biło swoje monety – sporo ich obejrzymy na wystawie – a na nich umieszczano symbole, które miały podkreślać wspaniałość państwa zakonnego. Tu znajdziemy Krzyżaków nie jako zakonników, ale jako władców państwa, co pozwala dostrzec ich w nieco innym, niż zazwyczaj, świetle.

 

Kancelaria – Kopie dokumentów z Archiwum Państwowego w Toruniu
Kancelaria – Kopie dokumentów z Archiwum Państwowego w Toruniu

 

Kancelaria wielkich mistrzów i państwo zakonne w Prusach

 

  Pieczęć wielkiego mistrza
  

      Pieczęć wielkiego mistrza

W 2001 r., z okazji 40-lecia Muzeum Zamkowego w Malborku, została otwarta wystawa czasowa pod tym tytułem Kancelaria wielkich mistrzów w Malborku. Była to pierwsza w historii Muzeum Zamkowego w Malborku wystawa prezentująca jeden z najważniejszych krzyżackich urzędów administracyjnych. Ekspozycja, na której znalazły się dokumenty, listy, księgi oraz tabliczki woskowe z Archiwów Państwowych w Gdańsku i Toruniu oraz Biblioteki Gdańskiej PAN cieszyła się dużą popularnością wśród widzów. Zdecydowano się więc, aby pomieszczenia dawnej kancelarii w Przyziemiu Pałacu Wielkich Mistrzów były miejscem, w którym prezentowana tematyka zagości na stałe. Wykonano więc odpowiednie kopie i od 2002 r. z małymi przerwami na inne wystawy czasowe kancelaria funkcjonowała w formie wystawy stałej. W związku z organizowaną w 2007 r. wystawą Imagines Potestatis zostały udostępnione pozostałe sale Przyziemia, wykorzystywane wcześniej w celach magazynowych – to bardzo dekoracyjna Sala Rady Wielkiego Mistrza i pomieszczenia przyległe, w tym tzw. archiwum. Dają one nowe możliwości aranżacyjne, a poza tym miejsce do planowanej wcześniej prezentacji funkcjonowania państwa zakonnego w Prusach, jako struktury administracyjnej.

 

W 10-lecie otwarcia pierwszej wystawy kancelaryjnej i w obliczu 50-lecia Muzeum Zamkowego wystawa została otwarta w nowym kształcie.

 

 

Dokument wielkiego mistrza Winrycha von Kniprode, poświadczający
fundację kaplicy św. Katarzyny
w Toruniu, 19.11.1360 r.

 

Wystawa prezentuje warsztat pracy średniowiecznego skryby, używane przez niego materiały i narzędzia. Zobaczyć można sposoby uwierzytelniania dokumentów i wy­ko­nywania pieczęci. Na tym ogólnym tle zaprezentowano organizację kancelarii wiel­kich mistrzów, jej personel i organizację pracy jednego z naj­waż­niejszych ogni krzyżackiej administracji. Odrębnym, choć związanym z tym zagadnieniem jest funk­cjo­nowanie krzy­żackiej poczty, która rozwoziła listy wielkich mistrzów po całej Europie. Naj­ważniejsze pisma były oczywiście szyfrowane, a klucz do szyfrów także naleźć można na ekspozycji.

 

      
 

List wielkiego mistrza Paula von Russdorf do Rady Starego Miasta w Toruniu, 04.01.1439 r.


 

Poczta zakonna jest dobrym wstępem do drugiej części wystawy w której przed­stawione zostanie funkcjonowanie pań­stwa zakonnego w Prusach i samych Krzyżaków nie jako zakonników (to powinno być zrealizowane na Zamku Wysokim) ale władców terytorialnych. Sala Rady Wielkiego Mistrza, miejsce gdzie w wąskim gronie dostojników krzyżackich zapadały naj­ważniejsze decyzje państwowe jest idealnym do tego miejscem. Tam znajdzie się naj­bardziej powszechny materiał pro­pagandowy średniowiecza – bite przez Krzyżaków monety, pochodzące ze zbiorów Muzeum Zamkowego w Malborku. Zaprezentowana zostanie historia Krzyża noszonego przez wielkich mistrzów oraz rekonstrukcje strojów noszonych przez naj­ważniejszych dostojników zakonnych i ich dwór. Ta część wystawy będzie modyfikowana i wzbogacana o nowe elementy, a jej docelową odsłonę obejrzymy w przyszłym roku.

 

Autor scenariusza wystawy: dr Janusz Trupinda
 

KLAUZULA INFORMACYJNA


Na podstawie art. 13 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), publ. Dz. Urz. UE L Nr 119, s. 1 informujemy, iż:
  1. Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest Muzeum Zamkowe w Malborku (ul. Starościńska 1, 82-200 Malbork) reprezentowane przez Dyrektora.
  2. W sprawach z zakresu ochrony danych osobowych mogą Państwo kontaktować się z Muzeum Zamkowym w Malborku pod adresem e-mail: inspektor@zamek.malbork.pl
  3. Dane osobowe będą przetwarzane w celu realizacji umowy cywilnoprawnej.
  4. Dane osobowe będą przetwarzane przez okres niezbędny do realizacji ww. celu z uwzględnieniem okresów przechowywania określonych w przepisach odrębnych, w tym przepisów archiwalnych.
  5. Podstawą prawną przetwarzania danych jest art. 6 ust. 1 lit. b) ww. rozporządzenia.
  6. Odbiorcami Pani/Pana danych będą podmioty, które na podstawie zawartych umów przetwarzają dane osobowe w imieniu Administratora.
    Osoba, której dane dotyczą ma prawo do:
    - dostępu do treści swoich danych oraz możliwości ich poprawiania, sprostowania, ograniczenia przetwarzania oraz do przenoszenia swoich danych, a także - w przypadkach przewidzianych prawem - prawo do usunięcia danych i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania Państwa danych.
    - wniesienia skargi do organu nadzorczego w przypadku gdy przetwarzanie danych odbywa się z naruszeniem przepisów powyższego rozporządzenia tj. Prezesa Ochrony Danych Osobowych, ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa
Podanie danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy cywilnoprawnej. Osoba, której dane dotyczą jest zobowiązana do ich podania. Konsekwencją niepodania danych osobowych jest brak możliwości zawarcia umowy. Ponadto informujemy, iż w związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych nie podlega Pan/Pani decyzjom, które się opierają wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu, w tym profilowaniu, o czym stanowi art. 22 ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych.